Hệ thống đăng ký đất đai có thể chuẩn bị bước vào “cuộc đại phẫu” lớn nhất trong nhiều năm qua. Một đề xuất mới từ Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM (IEEr) đang làm nóng dư luận khi kiến nghị giữ văn phòng đăng ký đất đai (VPĐKĐĐ) cấp tỉnh làm đầu mối duy nhất, trực tiếp tiếp nhận và xử lý toàn bộ hồ sơ đất đai – từ cấp sổ lần đầu, đăng ký biến động đến các thủ tục kỹ thuật tài nguyên.

Nếu được thông qua, thay đổi này sẽ tác động mạnh đến tốc độ giải quyết thủ tục, bộ máy hành chính địa phương và đặc biệt là quyền lợi người dân lẫn doanh nghiệp.

1. Hai phương án tổ chức VPĐKĐĐ: Vì sao phương án 2 được ưu tiên?

Viện IEEr đưa ra hai phương án sắp xếp lại hệ thống văn phòng đăng ký đất đai:

Phương án 1

Tách bạch nhiệm vụ:

• VPĐKĐĐ cấp tỉnh: thực hiện chuyên môn kỹ thuật tài nguyên.

• Cấp xã: đảm nhiệm phần hành chính đất đai.

Phương án 2

Giữ VPĐKĐĐ cấp tỉnh là đầu mối duy nhất tiếp nhận và xử lý toàn bộ thủ tục đất đai, bao gồm cả việc cấp sổ lần đầu. Cấp xã không xử lý các nghiệp vụ tài nguyên, chỉ hỗ trợ các công việc theo phân cấp như:

• Giải phóng mặt bằng

• Bàn giao đất, cho thuê đất theo thẩm quyền

• Chuyển mục đích sử dụng đất trong địa bàn xã

Viện IEEr kiến nghị ưu tiên phương án 2.
Lý do: ngành tài nguyên đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao, dữ liệu phức tạp, và đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số. Việc phân tán xuống 3.321 xã sẽ gây:

• Tăng biên chế mạnh

• Phát sinh chi phí thường xuyên hàng nghìn tỷ đồng

• Thiếu nhân lực kỹ thuật tài nguyên ở cấp xã

• Chồng chéo quy trình và kéo dài thời gian xử lý

  

2. Vì sao phương án 2 phù hợp với Luật Đất đai 2024 và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp?

Theo Luật Đất đai 2024, Nghị định 102/2024 và Nghị quyết 316/NQ-CP/2025, việc duy trì một hệ thống VPĐKĐĐ cấp tỉnh thống nhất sẽ đảm bảo:

Tính chuyên môn

Kỹ thuật tài nguyên đất đai yêu cầu đội ngũ chuyên nghiệp, không thể phân tán.

Tính tự chủ tài chính

Các VPĐKĐĐ vận hành theo mô hình đơn vị sự nghiệp tự chủ; nếu phân về xã, ngân sách phải bù chi rất lớn.

Tính hiệu quả trong chuyển đổi số

Cơ sở dữ liệu đất đai là hạ tầng quốc gia. Tập trung quản lý giúp vận hành thống nhất, không phân mảnh.

Tính thuận lợi cho người dân

703 chi nhánh VPĐKĐĐ cấp tỉnh sẽ được sắp xếp lại để:

• Gần dân hơn

• Giảm thời gian xử lý hồ sơ

• Tránh tình trạng chồng chéo giữa cấp xã – huyện – tỉnh

3. Cấp xã sẽ làm gì trong mô hình mới?

Dù không trực tiếp xử lý nghiệp vụ kỹ thuật tài nguyên, cấp xã vẫn đảm nhiệm vai trò quan trọng:

• Thụ lý, xét duyệt hồ sơ cấp sổ lần đầu do huyện cấp

• Chỉnh lý thông tin trên giấy tờ đất

• Tiếp nhận hồ sơ ban đầu của người dân

• Hỗ trợ giải phóng mặt bằng, quản lý đất công

• Xét duyệt chuyển mục đích sử dụng đất theo phân cấp

Như vậy, mô hình vẫn đảm bảo cấp xã “gần dân”, nhưng không chịu gánh nặng kỹ thuật chuyên môn quá lớn.

4. Tác động đối với thị trường bất động sản và người dân

Một hệ thống VPĐKĐĐ tinh gọn và chuyên nghiệp hơn sẽ mang lại lợi ích rõ rệt:

Giảm thời gian cấp sổ

Quy trình thống nhất, không phân tán trách nhiệm.

Minh bạch dữ liệu

Dữ liệu tập trung giúp hạn chế sai lệch, chồng chéo, nhầm lẫn.

Giảm chi phí xã hội

Hạn chế phát sinh biên chế và ngân sách vận hành.

Thuận lợi cho doanh nghiệp

Thủ tục đất đai được xử lý nhanh hơn, giảm rủi ro pháp lý trong giao dịch.

5. Kết luận

Đề xuất chọn VPĐKĐĐ cấp tỉnh là đầu mối duy nhất đang được đánh giá là giải pháp phù hợp nhất với yêu cầu hiện nay: chuyển đổi số, tinh gọn bộ máy, tăng hiệu quả quản lý đất đai và tạo thuận lợi lớn cho người dân.

Nếu được chấp thuận, đây sẽ là một trong những cải cách quan trọng nhất của ngành tài nguyên trong giai đoạn 2025–2030.

Chuyên Gia Tư Vấn BĐS Tara Le
Liên hệ tư vấn: 0917.839.686